بیرون زدگی استخوان فک بعد از کشیدن دندان بعضی از افراد پس از کشیدن دندان، بهویژه دندان عقل، زائدهای سفت و نوکتیز در لثه خود احساس میکنند. این تجربه میتواند نگرانکننده باشد. در اغلب موارد، این حس تیزی ناشی از قطعات کوچک استخوانی (Bone Spicules) یا لبههای تیز استخوان فک است که پس از جراحی لثه نمایان شدهاند. این زائدهها معمولاً خطرناک نیستند و اغلب با گذشت زمان یا یک مداخله ساده برطرف میشوند.
اما چرا این اتفاق میافتد؟ آیا این زائده نشانه یک عارضه جدی مانند تحلیل استخوان فک یا استئونکروز (ONJ) است؟
در این مقاله، دکتر محمد ناصری،بهترین متخصص ارتودنسی کودکان در اصفهان، به طور دقیق علل این زائدههای استخوانی و روشهای تخصصی درمان آنها را شرح میدهند تا نگرانی شما برطرف شده و با روشهای ترمیم استخوان فک پس از کشیدن دندان آشنا شوید.
فهرست مطالب
- 1 نحوه ترمیم استخوان فک پس از کشیدن دندان
- 2 علت بیرون زدن استخوان فک از لثه بعد از کشیدن دندان
- 3 احتمال بیرون زدن استخوان فک پس از کشیدن دندان در چه افرادی بیشتر میباشد؟
- 4 نشانههای تحلیل استخوان فک
- 5 بیرون زدن استخوان فک بعد از کشیدن دندان عقل:
- 6 درد استخوان فک بعد از کشیدن دندان
- 7 مراقبتهای ضروری پس از کشیدن دندان
- 8 راههای درمان بیرون زدن استخوان فک پس از کشیدن دندان
نحوه ترمیم استخوان فک پس از کشیدن دندان
هنگامیکه دندانی کشیده میشود، خونی از استخوان فک اطراف حفره خارج میشود. حفره دندان کشیده شده، توسط خون استخوان فک پر میشود. در خون خارج شده از استخوان فک، پیشسازهای سلولهای سازنده استخوان وجود دارد. نام این مولدهای سلول استخوانی Bone morphogenic protein است. وجود این پیشسازها در لخته خونی باعث ساخته شدن استخوان فک در جای دندان کشیده شده میشود.
با ساختهشدن سلولهای استخوانی جدید فک، از تحلیل لثه و ایجاد زائده استخوانی در لثه جلوگیری میشود. درصورتیکه حفره دندان کشیده شده با خون خارجشده از لثه پر شود، عامل سازنده استخوان فک در آن وجود ندارد. در روند استخوانسازی فک اختلال به وجودمیآید و منجر به تحلیل استخوان فک و لثه میشود.
علت بیرون زدن استخوان فک از لثه بعد از کشیدن دندان
یکی از شایعترین علتهای اصلی احساس تیزی در لثه بعد از کشیدن دندان، بیرون زدن لبههای تیز و نامنظم استخوان فک است که در اثر فشار کشیدن دندان یا شکل طبیعی استخوان به وجود میآید.
الف) علل شایع و خوشخیم (احساس تیزی)
- اسپیکول استخوانی (Bone Spicule): قطعات استخوانی بسیار کوچک و تیز که در محل زخم باقی مانده و لثه نمیتواند روی آنها را بپوشاند. این حالت در بیشتر مواقع با گذشت چند هفته خودبهخود از بین میرود.
- باقیماندن لبه استخوانی آلوئولار: پس از کشیدن دندان، اگر لبههای استخوان اطراف حفره بهخوبی صاف نشوند، میتوانند از لثه بیرون زده و احساس تیزی ایجاد کنند.
- سکوئستروم (Sequestrum): تکههای کوچکی از استخوان مرده که بدن برای دفع آنها تلاش میکند و در نهایت توسط لثه نمایان میشوند.
ب) علل جدیتر (نیاز به توجه تخصصی)
بیرون زدن استخوان فک که همراه با درد شدید، تورم و تأخیر در بهبودی باشد، میتواند ناشی از موارد زیر باشد:
- حفره خشک (Dry Socket): عارضهای دردناک که به دلیل از دست رفتن لخته خون در محل کشیدن دندان رخ میدهد و روند ترمیم استخوان را مختل میکند.
- تحلیل استخوان فک و لثه: در صورت عدم مراقبت یا وجود شرایط زمینهای، بافت لثه تحلیل رفته و استخوان فک در معرض محیط دهان قرار میگیرد.
- التهاب موضعی مخرب استخوان فک (استئومیلیت): یک عفونت باکتریایی جدی در مغز استخوان که میتواند موجب تحلیل استخوان فک شود.
⚠️تفاوت مهم: زائده استخوانی (اسپیکول) با استئونکروز فک (ONJ)
بسیار مهم است که بدانید: در دندانپزشکی، استئونکروز فک (ONJ) یک بیماری نادر و بسیار جدی است که در اثر کاهش خونرسانی به استخوان فک (معمولاً در بیماران مصرفکننده داروهای خاص یا تحت شیمیدرمانی) رخ میدهد و منجر به مرگ بافت استخوان میشود.
زائده استخوانی کوچک و تیزی که پس از کشیدن دندان احساس میکنید، به ندرت به معنی استئونکروز فک است. این زائدهها در اکثر مواقع عارضهای طبیعی و موقتی هستند. اگرچه حتماً باید توسط متخصص بررسی شوند.
احتمال بیرون زدن استخوان فک پس از کشیدن دندان در چه افرادی بیشتر میباشد؟
بیرون زدن استخوان فک یا استئونکروز فک (ONJ) در افرادی با شرایط زیر بهاحتمال بیشتر رخ میدهد:
- اشخاصی که تحت درمان استروئیدی هستند.
- کسانی که به عفونت موضعی استخوان دچار هستند.
- افرادی که داروهای ضد جذب استفاده میکنند.
- افرادی که دخانیات مصرف میکنند.
- افراد مبتلابه دیابت
- افرادی که برای درمان در معرض اشعه ایکس هستند.
- نشانههای تحلیل استخوان فک
- بیمارانی که به ویروس زونا مبتلا هستند.
نشانههای تحلیل استخوان فک
با بیرون آمدن استخوان فک از لثه بهمرورزمان این زائده به حالت تورفته درمیآید که از نشانههای تحلیل استخوان فک است. تحلیل استخوان فک یک عارضه مهم است که حتماً باید توسط دندانپزشک متخصص بررسی شود.
از دیگر علائمی که نشانههای تحلیل رفتن استخوان فک هستند عبارتاند از :
- درد در ناحیه فک و صورت
- حرکت کردن دندان به سمت داخل
- تیز شدن چانه
- سختی در تکلم و جویدن
- تغییر حالت فک و دهان
- افزایش اندازه حفره دهانی
بیرون زدن استخوان فک بعد از کشیدن دندان عقل:
یکی از عوارض جراحی دندان عقل ، بیرون آمدن استخوان فک بعد از کشیدن دندان میباشد. یکی از علائم آن احساس تیزی در پشت دندان آسیاب است. پس از جراحی دندان عقل، دندانپزشک لثه را بخیه میزند تا از بیرون آمدن استخوان جلوگیری شود. حتماً مراقبتهای لازم را تا چند روز بعد از کشیدن دندان انجام دهید تا پروسه ترمیم لثه و استخوان فک بهدرستی تکمیل شود. اگر احساس کردید زائده سفت در لثه شما وجود دارد، حتماً به دندانپزشک مراجعه کنید زیرا هر زائده سفتی بیرونزدگی استخوان فک نمیباشد.
مراقبتهای لازم پس از کشیدن دندان عقل برای جلوگیری از بیرون زدن استخوان فک
پس از کشیدن دندان عقل به دو روش لثه را میبندند. روش اول بخیه زدن لثه میباشد. در صورتی که غیرقابل جذب باشد یک هفته بعد از اقدام به کشیدن بخیه میکنید. روش دوم گذاشتن گاز استریل روی لثه میباشد. تا حدود یک ساعت بعد از کشیدن گاز استریل را روی لثه فشار دهید و به هیچ عنوان آن را عوض نکنید.
مراقبتهای دیگری که باید تا چند روز بعد از کشیدن دندان عقل رعایت کنید عبارتاند از:
- از تف کردن و بیرون دادن بزاق دهان با فشار پرهیز کنید.
- از مسواک زدن (حتی مسواک نرم) بر روی لثه جراحیشده و دندانهای اطراف خودداری کنید.
- از رژیم غذایی نرم استفاده کنید و تا جایی که ممکن است از خوردن غذاهای سفت و خشک پرهیز کنید.
- از نی برای نوشیدن مایعات استفاده نکنید.
- هنگام خوابیدن سر را بالای دیگر قسمتهای بدن قرار دهید.
- برای شستن دهان از آبنمک و دهانشویه استفاده کنید.
درد استخوان فک بعد از کشیدن دندان
درد دندان پس از کشیدن دندان موقتی است و کاملاً طبیعی میباشد. امکان دارد درد فک 7 الی 10 روز طول بکشد. اگر از این مدت طولانیتر شود باید به دندانپزشک مراجعه کنید.
دلایل درد گرفتن استخوان فک بعد از کشیدن دندان:
- عفونت در محل دندان کشیده شده
- بیشازحد باز کردن و فشار آوردن به فک در هنگام کشیدن دندان
- تریسموس یاوارد شدن آسیب به ماهیچه فک و سفت شدن عضلات فک
- آسیب دیدن و یا شکسته شدن استخوان فک در هنگام کشیدن دندان
- حفره خشک دندان که براثر ترمیم نشدن بافت لثه و استخوان فک به وجود میآید.
برای کاهش درد فک پس از کشیدن دندان میتوانید با تجویز دندانپزشک از آنتیبیوتیک ، داروهای مسکن و داروهای شل کننده عضلات استفاده کنید.
عفونت استخوان بعد از کشیدن دندان
یکی از علل درد فک بعد از کشیدن دندان، عفونت استخوان بعد از کشیدن دندان است. در صورتی که قسمتی از ریشه دندان در لثه باقی بماند یا روند ترمیم استخوان بعد از کشیدن فک انجام نشود، باعث عفونت و التهاب در محل دندان کشیده شده میشود. با پیشرفت عفونت استخوان بعد از کشیدن دندان، استخوان فک و لثه نیز تحلیل میروند و باعث بیرونزدگی استخوان فک میشوند. در چنین شرایطی نیاز به درمانهای تخصصی دندانپزشکی خواهد بود.
مراقبتهای ضروری پس از کشیدن دندان
رعایت مراقبتهای ویژه پس از کشیدن دندان در هفته اول به خصوص در 48 ساعت اول بعد از کشیدن دندان به بهبودی سریع بافت لثه و استخوان کمک شایانی میکند. همچنین احتمال بیرون زدن زائده استخوانی در لثه به شدت کاهش مییابد.
نکات مراقبتی که پس از کشیدن دندان باید انجام دهید :
- گاز استریل را حتماً تا چند ساعت روی جای دندان کشیده شده قرار دهید.
- لخته ایجادشده روی حفره دندان کشیده شده را از دهان خارج نکنید.
- لثهای را که جراحیشده است بههیچعنوان دستکاری نکنید.
- با استفاده از کمپرس یخ التهاب و تورم لثه را کاهش دهید.
- تا زمانی که بافت لثه ترمیم نشده است از مسواک زدن روی لثه ملتهب جدا خودداری کنید.
- در این زمان سرفه کردن و عطسه کردن را بااحتیاط انجام داده که به لثه فشار وارد نیاید.
- از مصرف الکل و دخانیات در هفته اول پرهیز کنید.
- از غذاهای نرم مانند بستنی، سوپ و بورانی استفاده کنید که در هنگام جویدن به لثه فشار وارد نیاید.
راههای درمان بیرون زدن استخوان فک پس از کشیدن دندان
روش درمان بر اساس شدت و نوع زائده استخوانی تعیین میشود. ابتدا باید توسط متخصص ارتودنسی یا جراح فک و صورت با عکسبرداری (X-Ray) وضعیت فک بررسی شود.
۱. درمان زائدههای کوچک و تیز (شایعترین نوع)
- صبر و زمان: در بسیاری از موارد، بدن بهمرور این قطعات کوچک را دفع میکند و لثه روی آن را میپوشاند.
- جراحی جزئی و کانتورینگ استخوان: اگر زائده تیز و دردناک باشد، دندانپزشک با یک جراحی سرپایی بسیار ساده، لبههای تیز استخوان را صاف کرده و لثه را بخیه میزند تا به سرعت ترمیم شود.
۲. درمان تحلیل استخوان فک (مواردی که نیاز به درمانهای پیشرفته دارند)
- پیوند استخوان (Bone Grafting): اگر تحلیل شدید استخوان رخ داده باشد، برای بازسازی حجم از دست رفته استخوان و آمادگی برای درمانهای بعدی، پیوند استخوان انجام میشود.
- ایمپلنت دندان: اگر جای خالی دندان کشیدهشده ترمیم نشده و باعث تحلیل استخوان فک شده باشد، کاشت ایمپلنت با تحریک استخوان، از تحلیل بیشتر آن جلوگیری میکند.
- ارتودنسی : در مواردی که تحلیل استخوان فک بر اثر جابجایی نادرست دندانها یا فضای خالی طولانیمدت رخ داده باشد، یا برای آمادهسازی فضای مناسب برای ایمپلنت، درمانهای ارتودنسی تخصصی برای تنظیم مکانیسم حرکت دندانها ضروری است.
نتیجهگیری و اقدام نهایی
اگر پس از کشیدن دندان احساس تیزی یا زائده سفت در لثه دارید، مهمترین اقدام بررسی توسط متخصص است تا نوع زائده (طبیعی یا جدی) تشخیص داده شود.
دکتر محمد ناصری، بهترین متخصص ارتودنسی بزرگسالان در اصفهان، با تجربه در مدیریت عوارض پس از کشیدن دندان و ترمیمهای استخوانی قبل از درمانهای ارتودنسی یا ایمپلنت، وضعیت فک و لثه شما را به دقت ارزیابی کرده و بهترین راهکار درمانی را پیشنهاد میدهند.
