راهنمای اصطلاحات رایج ارتودنسی

شروع درمان ارتودنسی، بیماران با اصطلاحات و مفاهیم جدیدی در ابتدا و حین درمان روبه‌رو می‌شوند که گاه به خاطر جدید بودن آن‌ها، دچار سردرگمی می‌شوند. در این مقاله، به بررسی و توضیح این اصطلاحات می‌پردازیم تا راهنمایی جامع برای آشنایی بیشتر با فرآیند درمان و ابزارهای مختلف ارتودنسی باشد.

دستگاه های ارتودنسی (Appliance)

دستگاه‌های ارتودنسی، ابزارهای گوناگونی هستند که به منظور درمان ناهنجاری‌های دندانی و فکی در داخل یا خارج از دهان نصب می‌شوند. دستگاه ارتودنسی در دو نوع ثابت و متحرک وجود دارد.

سیم ارتودنسی (Archwire)

یکی از اجزای اصلی دستگاه‌های ارتودنسی ثابت است که از میان براکت ارتودنسی عبور می‌کند. این سیم‌ها معمولاً از جنس فلزهای مقاوم و انعطاف‌پذیر مانند فولاد ضد زنگ یا نیکل-تیتانیوم ساخته می‌شوند تا هم توانایی تحمل فشار لازم برای حرکت دندان‌ها را داشته باشند و هم به آسانی تغییر شکل ندهند.

باندینگ ارتودنسی (Bonding)

به عمل چسباندن و نصب کردن براکت های ارتودنسی روی دندان باندینگ ارتودنسی می‌گویند. دی باندینگ ارتودنسی نیز به برداشتن بریس ارتودنسی (به راکت + سیم ارتودنسی) گفته می‌شود.

 

براکت ارتودنسی (Bracket)

براکت ارتودنسی قطعه‌ای کوچک مربعی شکل است که به سطح دندان چسبانده می‌شود و سیم ارتودنسی از داخل آن عبور می‌کند تا نیروی لازم برای حرکت و جابجایی دندان‌ها به موقعیت مناسب را فراهم کند. براکت‌ها از مواد مختلفی مانند فلز، سرامیک یا پلاستیک ساخته می‌شوند. و در انواع رنگ ها وجود دارند.

بند ارتودنسی (Band)

بند ارتودنسی حلقه‌ای فلزی است که دور دندان‌های آسیاب قرار می‌گیرد و به عنوان پایه‌ای برای نگهداری سایر اجزای ارتودنسی مانند سیم‌ها و لوله‌های نگهدارنده عمل می‌کند. این بندها باعث ثبات بیشتر دستگاه‌های ارتودنسی و اعمال بهتر نیرو بر دندان‌ها می‌شوند.

الاستیک ارتودنسی (Elastics)

کش ارتودنسی حلقه‌های لاستیکی کوچکی هستند که بین براکت‌ها یا قلاب‌های ارتودنسی قرار می‌گیرند تا نیروی لازم برای اصلاح بایت و جابجایی دندان‌ها را فراهم کنند.

گارد دهان (Mouthguard)

نوعی گارد متحرک است که برای حفاظت از دندان‌ها و دهان در برابر ضربه‌های خارجی استفاده می‌شود. گارد دهان اغلب در ورزش‌های پر خطر محافظت از دهان استفاده می‌شود.

او-رینگ (O-ring)

او-رینگ نوعی کش ارتودنسی از جنس الاستیک است. این نوع کش در اطراف براکت ارتودنسی برای محکم نگه داشتن، سیم ارتودنسی استفاده می‌شود. اورینگ در رنگ های مختلفی وجود دارد که افراد بنا به سلیقه خود ان را انتخاب می‌کنند..

دندان قروچه (Bruxism)

دندان قروچه، یا براکسیسم، به فشردن و ساییدن غیرارادی دندان‌ها، معمولاً در خواب یا هنگام استرس، گفته می‌شود که می‌تواند به آسیب دندان‌ها و درد فک منجر شود.

شلوغی یا ازدحام دندان‌ها (Crowding)

ازدحام و شلوغی دندان وضعیتی است که در آن فضای کافی برای قرارگیری منظم دندان‌ها در فک وجود ندارد و دندان‌ها روی هم یا به صورت کج رشد می‌کنند. این مشکل می‌تواند باعث دشواری در بهداشت دهان، پوسیدگی دندان‌ها و نیاز به درمان ارتودنسی شود.

دیپ بایت (Deep bite)

دیپ بایت نوعی ناهنجاری بایت است که در آن دندان‌های جلویی فک بالا به طور غیرعادی روی دندان‌های جلویی فک پایین را می‌پوشانند. این وضعیت می‌تواند منجر به سایش دندان‌ها، درد فک و نیاز به درمان ارتودنسی شود.

اوربایت (Overbite)

هنگامی در حالت بسته بودن دهان، دندان‌های فک بالا جلوتر از دندان‌های فک پایین قرار گیرند، اوربایت گفته می‌شود.

اپن بایت (Openbite)

 به شرایطی که در هنگام بسته بودن دهان فرد فاصله قابل توجهی بین دندان‌های جلویی فک بالا و دندان‌های جلویی فک پایین وجود دارد اپن بایت می‌گویند. اپن بایت نوعی ناهنجاری بایت که با ارتودنسی قابل درمان است.

کراس بایت (Crossbite)

کراس بایت نوعی ناهنجاری بایت است که در آن برخی دندان‌های بالا به جای قرار گرفتن روی دندان‌های پایین، در داخل آن‌ها قرار می‌گیرند. این وضعیت می‌تواند باعث مشکلات فکی، سایش دندان‌ها و نیاز به درمان ارتودنسی شود.

فاصله بین دندان‌ها (Diastema)

فاصله بین دندانی (دیاستما) به فاصله‌ی غیرعادی بین دندان، به‌ویژه دندان‌های جلویی، گفته می‌شود که ممکن است به دلایل ژنتیکی، اندازه دندان‌ها یا ساختار فک ایجاد شود. درمان فاصله بین دندانی با ارتودنسی یا روش‌های ترمیمی و زیبایی قابل اصلاح است.

  کشیدن دندان (Extraction)

کشیدن دندان در ارتودنسی به حذف یک یا چند دندان برای ایجاد فضای کافی جهت حرکت سایر دندان‌ها و مرتب‌سازی آن‌ها گفته می‌شود. این اقدام معمولاً در موارد شلوغی شدید دندان‌ها یا برای اصلاح ناهنجاری‌های بایت انجام می‌شود.

فیس ماسک (Facemask)

فیس ماسک ارتودنسی دستگاهی است که برای اصلاح ناهنجاری‌های فکی مانند عقب بودن فک بالا استفاده می‌شود. این دستگاه فشار ملایمی به فک بالا وارد می‌کند تا آن را به موقعیت صحیح خود منتقل کند.

ارتودنسی ثابت (Fixed Appliance)

ارتودنسی ثابت، به دستگاهی گفته می‌شود که از اول درمان تا آخر درمان ارتودنسی روی دندان‌ها ثابت می‌شود. ارتودنسی ثابت فقط توسط متخصص ارتودنسی، روی دندان‌ها نصب و تنظیم می‌شود. ارتودنسی ثابت انواع مختلفی مانند ارتودنسی دیمون، ارتودنسی لینگوال، ارتودنسی سرامیکی دارد.

فرنکتومی (Frenectomy)

فرنکتومی به جراحی برداشتن بافت فرنوم گفته می‌شود. فرنوم نوعی زائده‌ای است که لب بالایی را به لثه متصل می‌کند. در برخی افراد این زائده بیش از حد رشد کرده و باعث ایجاد فاصله بین دو دندان بالا می‌شود که با جراحی و ارتودنسی میتوان این فاصله را رفع کرد.

ارتودنسی فانکشنال یا عملکردی (Functional Appliance)

ارتودنسی فانکشنال نوعی دستگاه ارتودنسی که اغلب به صورت ثابت برای درمان ناهنجاری‌های فکی و اسکلتی استفاده می‌شود. هدف از استفاده ارتودنسی فانکشنال هنگ کردن فک بالا و پایین است. بهترین سن برای انجام ارتودنسی فانکشنال، سنین کودکی و قبل از بلوغ است.

نگهدارنده هاولی (Hawley)

نگهدارده هاولی، نوعی ریتینر است که از یک صفحه اکلریک و سیم فلزی تشکیل شده است. ریتینر هاولی برای تثبیت نتایج درمان پس از اتمام ارتودنسی و همچنین مرتب کردن دندان در موارد جزئی استفاده می‌شود.

هدگیر ارتودنسی (Headgear)

هدگیر ارتودنسی نوعی دستگاه ارتودنسی است که روی صورت قرار گرفته و با اتصالاتی، به دندان‌ها متصل می‌شود. هدگیر ارتودنسی با کنترل رشد فک بالا و پایین باعث هماهنگ شدن و روی هم قرار گرفتن دندان‌های اسیاب و دندان‌های جلویی می‌شود.

دندان نهفته (Impacted tooth)

به دندانی که از خط لثه خارج نشده باشد و دندان نهفته می‌گویند. در صورتی که دندان تا نیمه از لثه خارج شده باشد، دندان نیمه نهفته گفته می‌شود. اغلب به دلیل کوچک بودن فک و عدم وجود فضای کافی برای خروج دندان، دندان نهفته یا نیمه نهفته رخ می‌دهد.

قالب گیری ارتودنسی

برای انجام قالب گیری ارتودنسی، در یک قالب فلزی که با خمیر مخصوصی، پر شده است از قوس فک قالب گیری می‌کنند تا یک نمونه سه بعدی از وضعیت دندان‌ها به دست اید.

مال اکلوژن (Malocclusion)

به عدم هماهنگی فکین و عدم مطابق بودن دندان‌های فک بالا و پایین با یکدیگر مال اکلوژن گفته می‌شود.

مال اکلوژن کلاس 1

مال اکلوژن کلاس به موقعیتی گفته می‌شود که فک بالا و پایین با یکدیگر مطابق و هماهنگ هستند اما دندان‌ها دچار به هم ریختگی و ناهماهنگی هستند. درمان ارتودنسی یک راه‌حل موفق برای درمان مال اکلوژن کلاس یک است.

مال اکلوژن کلاس 2

مال اکلوژن کلاس دوم به حالتی اطلاق می‌شود که فک بالا نسبت به فک پایین جلوتر(اور بایت) باشد.

مال اکلوژن کلاس 3

مال اکلوژن کلاس سوم به حالتی گفته می‌شود که دندان‌های فک پایین، جلوتر از دندان‌های فک بالا(اندر بایت) گفته می‌شود.

دوره دندانی مختلط (Mixed dentition)

به به مقطعی گفته می‌شود که در ان و دندان‌های دائمی و دندان‌های شیری همزمان باهم در دهان و جود دارند. دوره دندانی مختلط بین 6 تا 12 سالگی است.

متخصص ارتودنسی (Orthodontist)

متخصص ارتودنسی، دندان‌پزشکی است که پس از اتمام دندان‌پزشکی عمومی، تخصص خود را در زمینه درمان ناهنجاری‌ها دندان و فکی ادامه داده است. متخصص ارتودنسی(ارتودنتیست) نسبت به دندانپزشک عمومی دارای دانش تخصصی و مهارت بالینی برای مرتب و هماهنگ کردن دندان‌ها و رشد و نمو فک بالا و پایین است.

جراحی ارتوگانوتیک (Orthognathic surgery)

جراحی ارتوگانوتیک به جراحی فک بالا و پایین به منظور رفع مشکلات فکی توسط جراح فک صورت و دهان انجام می‌شود. اغلب برای انجام جراحی فک قبل و بعد از ان، درمان ارتودنسی صورت می‌گیرد.

رادیوگرافی پانورامیک (Panoramic radiograph)

رادیوگرافی پانورامیک، یک عکس برداری سراسری از دندان‌ها و و فکین با اشعه ایکس پزشکی هست.

پالاتال اکسپندر یا وسیع کننده کام (Rapid Palatal Expansion)

وسیع کننده کام، دستگاهی است که برای گسترش فک بالا مورد استفاده قرار می‌گیرد. پالاتال اکسپندر اغلب برای درمان کراس بایت خلفی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

ارتودنسی متحرک (Removable Appliance)

ارتودنسی متحرکی به انواعی از ابزار های ارتودنسی گفته می‌شود که که برخلاف ارتودنسی ثابت، متحرک است و بیمار می‌تواند ان را از دهان خارج کند. ارتودنسی متحرک اغلب برای ناهنجاری‌های خفیف مورد استفاده قرار می‌گیرد. نگهدارنده ارتودنسی و الاینر شفاف در دسته ارتودنسی متحرک قرار می‌گیرند.

ریتینر (Retainer)

ریتینر ارتودنسی یا نگهدارنده ارتودنسی وسیله‌ای است که پس از پایان درمان برای جلوگیری از برگشت ارتودنسی، استفاده می‌شود. ریتینر ارتودنسی انواع مختلفی مانند ثابت و متحرک دارد که متخصص ارتودنسی با توجه به شرایط زیبا جو، نوع مناسب ان را تجویز می‌کند.

جدا کننده یا سپراتور (Separator)

 جداکننده یا سپراتور ارتودنسی یک الاستیک کوچک است که بین دندان‌های پشتی قرار می‌گیرد و فضای لازم بین آن‌هاایجاد می‌کند تا از فشردگی آن‌هاکاسته شود و متخصص ارتودنسی بتواند بریس ارتودنسی را نصب کند. جداکننده ارتودنسی در دو نوع فلزی و کش الاستیک وجود دارد.

فضا نگهدار (Space maintenance)

در کودکانی که دندان شیری زود تر از موعد می‌افتد برای آنکه فضای دندان دائمی اشغال نشود، از فضا نگهدار استفاده می‌شود. با نصب فضا نگهدار جای رشد دندان دائمی باز می‌ماند و نهفتگی ان یا کج رشد کردن ان جلوگیری می‌شود.

مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ)

مفصل گیجگاهی – فکی، مفصلی است که استخوان فک را به جمجمه متصل می‌کند. این مفصل در دو طرف صورت و در جلوی گوش‌ها قرار دارد. در برخی افراد صدا دادن فک می‌تواند به علت اختلال در مفصل گیجگاهی فکی باشد.

آندربایت (Underbite)

نوعی ناهنجاری فکی است که در ان فک پایین نسبت به فک بالا جلوتر هستند. در اندربایت دندان‌های جلویی فک بالا عقب‌تر از دندان‌های جلویی فک پایین قرار دارند.

ارتوسرجری

به درمان ترکیبی ارتودنسی و جراحی فک، ارتوسرجری گفته می‌شود.

مینی اسکرو ارتودنسی

مینی اسکرو مینی پیچ و مینی ایمپلنت ارتودنسی یک پیچ کوچک است که وارد لثه و استخوان فک می‌شود یک لنگرگاه برای اتصال دستگاه ارتودنسی است.

آشنایی با اصطلاحات رایج ارتودنسی به شما کمک می‌کند تا درک بهتری از فرآیند درمان خود داشته باشید و با اطمینان بیشتری این مسیر را طی کنید. در جلسه اول مشاوره، متخصص ارتودنسی تمامی این اصطلاحات و راهنمایی‌های لازم را به شما توضیح خواهد داد و پاسخگوی تمامی سؤالات شما خواهد بود. همچنین هر زمان در طول درمان به سوالی برخوردید یا نیاز به یادآوری داشتید، می‌توانید به این صفحه مراجعه کرده و اطلاعات مورد نیاز خود را مرور کنید