شیرینی دشمن دندان‌ها در ارتودنسی

از کودکی شنیده‌ایم که شیرینی و شکلات برای دندان ها مضر هستند. درمان ارتودنسی با توجه به محدودیت‌های غذایی که دارد، بسیاری از بیماران میپرسند که آیا می‌توانند شیرینی و شکلات میل کنند؟
اگر در طی درمان ارتودنسی مصرف قند بالا باشد، پوسیدگی دندان به‌سرعت پیشروی می‌کند و ممکن است درمان ارتودنسی را با چالش جدی روبه‌رو سازد. خوردن شیرینی و شکلات در ارتودنسی ممنوع نیست اما ملاحضاتی دارد که در این مقاله با همراهی دکتر محمد ناصری متخصص ارتودنسی اصفهان، به آنها پرداخته‌ایم.

قند و شیرینی چگونه باعث پوسیدگی دندان می‌شود؟

در دهان ما باکتری‌هایی زندگی می‌کنند که برخی مفید و برخی مضر هستند. گروهی از این باکتری‌های مضر، از قندها تغذیه می‌کنند. وقتی مواد شیرین مانند شکلات، بیسکویت، نوشابه یا حتی میوه‌های خشک می‌خوریم، این باکتری‌ها سریعاً وارد عمل می‌شوند و از قند موجود در این خوراکی‌ها را مصرف کرده و در طی فرآیند تخمیر، اسید تولید می‌کنند.

این اسید تولیدشده در سطح دندان باقی می‌ماند و در طول زمان، شروع به حل کردن مواد معدنی مینای دندان می‌کند. در این مرحله هنوز پوسیدگی به‌صورت حفره نیست، اما اگر این روند ادامه یابد، نواحی تخریب‌شده گسترش می‌یابند و در نهایت به ایجاد حفره‌های قابل مشاهده منجر می‌شود.

بزاق دهان نقش مهمی در خنثی‌سازی اسید و بازگرداندن مواد معدنی به مینای دندان دارد. اما اگر مصرف قندها مداوم و با فواصل کم باشد، بزاق فرصت ترمیم نمی‌یابد و دفاع طبیعی دهان توسط بزاق مختل می‌شود.

خوردن شیرینی عامل افزایش حساسیت دندان ها در طی ارتودنسی

افراط در مصرف شیرینی‌جات، صرفا موجب پوسیدگی دندان نمی‌شود، بلکه می‌تواند به‌طور غیرمستقیم، عامل افزایش حساسیت دندان‌ها در ارتودنسی نیز باشد. وقتی باکتری‌های دهان از قندها تغذیه می‌کنند، اسیدهایی تولید می‌کنند که به مرور زمان، لایه‌ی محافظ مینا را تحلیل می‌برد. این فرآیند، در حضور سیم‌ها و براکت‌هایی که دسترسی برای تمیزکاری را محدود می‌کنند، شدت می‌گیرد. از بین رفتن مینای دندان، یعنی نمایان شدن عاج دندان؛ بخشی حساس که به محرک‌های حرارتی و شیرین واکنش آزاردهنده‌ای نشان می‌دهد.

درمان ارتودنسی، به خودیِ خود باعث فشارهای فیزیولوژیکی به دندان‌ها می‌شود؛ فشاری که گاهی برای بیماران با درد یا حساسیت خفیف همراه است. حال اگر در این وضعیت، سطح دندان‌ها در اثر اسیدهای حاصل از قند فرسوده شود، آستانه تحمل دندان‌ها به سرما، گرما و حتی لمس بیشتر کاهش می‌یابد. 

 علت احساس دندان درد پس از خوردن شیرینی

دندان درد پس از خوردن مواد قندی، می‌تواند یک زنگ خطر خاموش باشد. وقتی قند وارد دهان می‌شود، باکتری‌های طبیعی موجود در پلاک دندانی آن را تجزیه کرده و اسید تولید می‌کنند. این اسیدها مستقیماً به مینای دندان حمله می‌کنند و با گذشت زمان، آن را ضعیف و نازک می‌سازند. در نتیجه، لایه‌ی زیرین یعنی عاج دندان که پایانه‌های عصبی در آن قرار دارند، در معرض تحریک قرار می‌گیردو این دقیقاً همان لحظه‌ای است که دندان، به محرک قندی واکنش دردناک نشان می‌دهد.

در دوران ارتودنسی، احتمال این که پساز خوردن شیرینی دندان درد داشته باشید، بیشتر می‌شود. به این دلیل که سیم‌ها و براکت‌ها تمیز کردن دندان‌ها را سخت‌تر می‌کنند و اگر بهداشت دهان دقیق رعایت نشود، محیط دهان مستعد فعالیت باکتری‌ها و تولید اسید است.

آیا مصرف شیرین‌جات در طی درمان ارتودنسی ممنوع است؟

 خیر، مصرف شیرینی در دوران ارتودنسی به‌طور کامل ممنوع نیست. شما می‌توانید از مواد قندی طبیعی مانند عسل خرما توت خشک و کشمش به میزان مجاز در رژیم غذایی خود استفاده کنید. البته مصرف آبنبات، گز، انواع تافی و سایر شکلات‌ها و شیرینی‌جاتی که می‌توانند به دستگاه ارتودنسی آسیب بزنند یا به ان بچسبند، اکیداً ممنوع هستند.

به صورت کلی مصرف مواد قندی و شیرینیجات در حد اعتدال همراه با تمیز کردن دندان‌ها پس از ان ممنوعیتی ندارد. درصورتی‌که عادت به مصرف شیرینجات دارید، حتماً پس از مصرف انها دندان‌های ارتودنسی شده را به دقت تمیز کنید. تا از پوسیدگی دندان و لکه‌های سفید اطراف براکت‌ها جلوگیری شود. چرا که در صورت بی‌توجهی، باکتری‌های دهان با تغذیه از همین قندها، اسیدی تولید می‌کنند که در حضور براکت‌ها و دسترسی محدود برای تمیز کردن دندان ها، می‌تواند خیلی سریع مینای دندان را تخریب کند.

راهکارهای مقابله با پوسیدگی دهان پس از مصرف خوراکی های شیرین

بیش از نیمی از خوراکی هایی که در طول روز مصرف میکنیم حاوی قند هستند و دوری از آنها کار غیرممکن است. با انجام یک روتین مراقبتی ساده و دسترس به صورت روزانه، تا حد زیادی می توان از سلامت دندان ها در مقابل اثرات منفی قند ها جلوگیری کرد.

برای مراقبت مؤثر از دندان‌ها، به موارد زیر توجه داشته باشید:

• مسواک زدن منظم با خمیر دندان حاوی فلوراید: حداقل دو بار در روز، به ویژه شب‌ها قبل از خواب با مسواک مخصوص ارتودنسی اطراف براکت ها و تمام سطوح دندان ها را پاک کنید.
• استفاده روزانه از نخ دندان برای تمیز کردن فضاهای بین دندانی که با مسواک دسترسی به آن‌ها ممکن نیست، نخ دندان یا واتر فلاسر در طی ارتودنسی یک گزینه کارامد است.
• شست‌وشوی دهان با آب ساده: ساده ترین کار پس از صرف شیرینی و مواد قندی شستن دهان و دندان‌ها با آب است.
• مراجعه منظم به دندان‌پزشک یا متخصص ارتودنسی جهت بررسی وضعیت سلامت دندان‌ها و براکت‌ها و انجام جرم‌گیری برای از بین بردن پلاک‌ها به طور منظم به دندان پزشک متخصص خود مراجعه کنید.

آیا خوردن آدامس بدون قند در ارتودنسی مجاز است؟

در حالت کلی خوردن آدامس در دوران ارتودنسی توصیه نمی‌شود، چرا که آدامس به دستگاه ارتودنسی ثابت یا متحرک چسبیده و باعث آسیب به دستگاه ارتودنسی و دندان‌ها می‌شود. بیمارانی که از ارتودنسی متحرک استفاده می‌کنند می‌توانند در زمان هایی که از پلاک متحرک ارتودنسی استفاده نمی‌کنند، آدامس میل کنند. آدامس بدون قند در مقایسه با آدامس‌های معمولی، انتخاب سالم‌تری است. جویدن آدامس ترشح بزاق را تحریک می‌کند. به همین سبب می‌تواند از خشکی دهان و لب در ارتودنسی پیشگیری کند.

مصرف مواد قندی در طی درمان ارتودنسی، به‌تنهایی خطرناک نیستند؛ اما در کنار باکتری‌ها مضر دهان، استفاده بیش از حد و عدم رعایت بهداشت، به عاملی قوی برای تخریب دندان تبدیل می‌شوند. کنترل مصرف قند، رعایت بهداشت دهان و استفاده منظم از مسواک و نخ دندان، به‌ویژه در دوران ارتودنسی، اصلی‌ترین سپر دفاعی در برابر این فرایند تخریبی است.