دندان غایب همانگونه که از نام ان مشخص است به عدم وجود یک یا چند دندان در قوس فکی اشاره دارد. بروز غیبت دندانی ممکن است به دلیل عوامل ژنتیکی، اختلالات رشد دندان دائمی یا از دست دادن دندان در حادثه باشد. این اختلال در رویش دندان میتواند عوارض بلند مدتی بر آرایش دندانی، عملکرد جویدن، تکلم و حتی زیبایی لبخند کودک داشته باشد.
با تشخیص بهموقع و اقدامات پیشگیرانه مناسب، میتوان از بسیاری از مشکلات آینده جلوگیری کرد و شرایطی را فراهم آورد که سلامت دهان و دندان کودکان در بهترین وضعیت ممکن قرار گیرد.
فهرست مطالب
دندان غائب یا غیبت دندانی چیست؟
دندان غائب به حالتی گفته میشود که یک یا چند دندان بهطور مادرزادی در دهان فرد وجود نداشته باشد یا به دلایلی مانند کشیدن دندان، بیماری یا آسیبدیدگی از دست رفته باشد. غیبت دندانی یا عدم وجود یک یا چند دندان یکی از مشکلاتی است که میتواند برای درصد اندکی از کودکان پیش اید. غیبت دندانی معمولاً در دوران رشد و شکلگیری جوانههای دندانی رخ میدهد و ممکن است به عوامل ژنتیکی، محیطی یا ترکیبی از هر دو مرتبط باشد.
غیبت دندانی در کودکان تأثیرات بلند مدت بر تکامل رشد و عملکرد دهان و فک و زیبایی ظاهری وی داشته باشد. تشخیص زودهنگام در سنین پایین و مشاوره با دندانپزشک متخصص برای یافتن علت و برنامهریزی درمان مناسب از اهمیت بالایی برخوردار است تا از بروز عوارض ثانویه در سنین کودکی و همچنین بزرگ سالی فرد جلوگیری شود.
غیبت دندانی میتواند تأثیرات منفی بسیاری بر عملکرد دهان و زیبایی لبخند داشته باشد. این مشکل ممکن است باعث جابهجایی دندانهای مجاور، اختلال در جویدن، مشکلات تکلم و حتی کاهش اعتمادبهنفس فرد شود. همچنین در صورت عدم درمان، غیبت دندانی میتواند منجر به تحلیل استخوان فک و تغییر در شکل صورت گردد.
علل بروز دندان غائب یا غیبت دندانی در کودکان
به صورت کلی کوکان میتوانند به دو علت زیر دچار غیبت دندانی یا دندان غائب شوند:
- غیبت دندانی مادرزادی (Hypodontia):
در این حالت، برخی از دندانها به دلیل نقص در رشد جوانههای دندانی تشکیل نمیشوند. این عارضه معمولاً ژنتیکی است. - غیبت دندانی اکتسابی:
این نوع غیبت ناشی از عوامل خارجی مانند پوسیدگی شدید دندان، بیماریهای لثه یا حوادثی است که منجر به کشیدن یا از دست دادن دندان میشوند.
تفاوت دندان غائب با دندان نهفته چیست؟
در علم دندانپزشکی، دندان غائب و دندان نهفته به دو وضعیت متفاوت اشاره دارند که هرکدام ویژگیها و دلایل خاص خود را دارند. دندان غائب یا غیبت دندانی به حالتی اطلاق میشود که یک یا چند دندان بهطور کامل وجود ندارند. غیبت دندانی ممکن است مادرزادی باشد یا به دلایلی مانند کشیدن دندان، آسیبدیدگی یا بیماری از دست رفته باشد. ویژگی اصلی دندان غائب این است که نه تنها دندان در دهان وجود ندارد بلکه در تصاویر رادیوگرافی نیز هیچ نشانهای از جوانه آن مشاهده نمیشود.
دندان نهفته به حالتی گفته میشود که دندان تشکیل شده اما نتوانسته است از بافت لثه و استخوان خارج شود و در زیر لثه یا استخوان، به صورت کاملاً نهفته یا نیمه نهفته باقی مانده است. این مشکل معمولاً ناشی از کمبود فضای کافی در قوس دندانی برای رویش دندان یا وجود موانع فیزیکی مانند کیست و تومور است.
دندانهای عقل و نیشهای فک بالا از شایعترین دندانهایی هستند که دچار نهفتگی میشوند. دندانهای نهفته در رادیوگرافی دیده میشوند و در برخی موارد با جراحی و ارتودنسی میتوان آنها را به محل صحیح هدایت کرد یا به طور کامل ان را از دهان خارج کنند.
روشهای درمان دندان غائب یا غیبت دندانی در کودکان
درمان غیبت دندانی در کودکان به عوامل مختلفی از جمله سن کودک، تعداد و موقعیت دندانهای غائب، وضعیت رشد فکها و نیازهای زیبایی و عملکردی دندان بستگی دارد. هدف اصلی درمان، حفظ عملکرد دهان، ایجاد هماهنگی در قوس دندانی و جلوگیری از عوارض بلندمدت است.
- استفاده از نگهداری فضا:
در مواردی که دندان دائمی بهطور مادرزادی غائب بوده یا دندان شیری زودتر از موعد افتاد است، استفاده از نگهدارنده فضا (Space Maintainer) یکی از نخستین اقدامات درمانی است. فضا نگهدار کمک میکند که در زمان رویش دندان های دائمی، فضای لازم برای درمانهای بعدی، مانند کاشت ایمپلنت یا جایگزینهای دیگر، حفظ شود. - پروتزهای موقت:
اگر غیبت دندانی در ناحیهای باشد که تأثیر زیادی بر زیبایی یا تکلم کودک دارد، میتوان از پروتزهای موقت استفاده کرد. این پروتزها ظاهر و عملکردی مشابه دندان طبیعی دارند و تا زمانی که رشد فک کودک کامل شود، نیازهای اولیه را برآورده میکنند. - ارتودنسی کودکان:
ارتودنسی کودکان برای تنظیم و جابهجایی دندانهای مجاور به منظور بستن فضای خالی دندان غائب به کار میرود. درمان ارتودنسی برای جلوگیری از بههمریختگی دندانها و بروز مشکلات بایت بسیار مؤثر است.
اگر متخصصین دندانپزشکی تشخیص دهند که کودک نیاز به کاشت دندان در محل دندان غائب دارد تا فرا رسیدن زمان مناسب برای کاشت ایمپلنت، ارتودنتیست با ابزارهای ارتودنسی به ثابت و مرتب نگه داشتن سایر دندان ها و محفوظ ماندن خالی خالی دندان غائب کمک میکند. زیرا دندان ها تمایل دارند به سمت فضای خالی حرکت کنند و این امر میتواند موجب به همریختگی دندان ها و بروز ناهنجاری مال اکلوژن شود.
- کاشت ایمپلنت دندان:
یک از روشهای درمان و پر کردن جای خالی دندان غائب، کاشت ایمپلنتهای دندانی و استفاده از بریج میباشد. کاشت ایمپلنت برای کودکان به دلیل رشد فک و تقابل ان با ثابت بودن پایه ایمپلنت با محدودیتهایی مواجه است. افرادی که رشد فک آنها تکمیل شده است پایه ایمپلنت را در استخوان کاشته میشود و سپس تاج دندان را روی ان قرار میدهند.
اهمیت و نقش ارتودنسی پیشگیرانه در جلوگیری از دندان غائب یا غیبت دندانی برای کودکان
ارتودنسی پیشگیرانه یکی از درمانهای مهم ارتودنسی برای کودکان است که با هدف شناسایی و اصلاح زودهنگام مشکلات دندانی و فکی در سنین پایین به کار میرود. اگرچه دندان غائب (غیبت دندانی) بهطور معمول ناشی از عوامل ژنتیکی است و نمیتوان آن را بهطور کامل پیشگیری کرد. ارتودنسی پیشگیری مجموعه اقدامات ارتودنسی که برای جلوگیری از بروز ناهنجاریهای دندانی و ناهماهنگی فکس به کار میرود و برای کودکانی مؤثر است که در اثر حادثه یا زود افتادن دندان شیری، دندان های خود را از دست دادهاند.در مواردی که غیبت دندانی باعث عدم تعادل در رشد فکها و آرایش دندانی میشود، ارتودنسی پیشگیرانه با دستگاههای تحصصی ارتودنسی میتواند به ایجاد هماهنگی در قوسهای دندانی کمک کند.
ارتودنسی پیشگیرانه در کودکی میتواند از نیاز به درمانهای پیچیدهتر، مانند جراحی یا جابجایی گسترده دندانها، در بزرگسالی جلوگیری کند.
عوارض و مشکلات عدم درمان دندان غائب
عوارض و مشکلات دندان غائب به جنبههای زیبایی و عملکردی دنان محدود نمی شود ، بلکه ممکن است بر رشد و تکامل فک و دندانها نیز اثر بگذارند. حال به بررسی عوارض و مشکلات وجود دندان غائب میپردازیم:
- بههمریختگی دندانها: یکی از اصلیترین مشکلات دندان غائب، جابهجایی دندانهای مجاور به سمت فضای خالی است. این جابهجایی میتواند منجر به بههمریختگی دندانها و نامرتبی دندان ها شود.
- مشکلات بایت (اکلوژن): غیبت دندانی میتواند باعث عدم تطابق صحیح دندانهای بالا و پایین هنگام جویدن شود. این عارضه منجر به مشکلات بایت مانند کراسبایت یا اوربایت شده و در نهایت عملکرد جویدن را مختل کند.
- کاهش عملکرد جویدن: نبود دندان باعث کاهش توانایی کودک در جویدن غذاهای سخت میشود که میتواند با عث مشکلات گوارشی و تغذیهای شود.
- تأثیر بر رشد فکها: دندانها نقش مهمی در هدایت رشد فکها دارند. غیبت دندانی ممکن است باعث عدم تعادل در رشد فکها شده و به مشکلات اسکلتی و تقارن صورت بیانجامد.
- تأثیرات زیبایی: نبود دندان در نواحی قابل مشاهده میتواند بر ظاهر کودک تأثیر منفی بگذارد و موجب کاهش اعتمادبهنفس او شود.
- مشکلات تکلم: دندانها نقشی حیاتی در تولید برخی صداها دارند. نبود دندان ممکن است منجر به اختلال در تلفظ حروف خاص و مشکلات گفتاری شود.
مشاوره و درمان دندان غائب در اصفهان
همانگونه که مطرح شد دندان غائب برای درصد کمی( یک درصد) از کودکان بروز پیدا میکند، اما در صورت شناسایی و تشخیص آن باید سریعا برای درمان و پر کردن فضای خالی دندان غائب اقدام کرد. دندانپزشک متخصص کودکان و متخصص ارتودنسی با همکاری یک دیگر برنامه درمانی مناسب را برای کودک طراحی کرده تا بهترین نتیجه و عملکرد حاصل شود.
دکتر محمد ناصری متخصص ارتودنسی کودکان و بزرگسالان در اصفهان، با بیش از چند دهه تجربه آماده خدمت رسانی به هموطنان خود در زمینه درمان ناهنجاریهای دندان و فکی هستند. برای رزرو نوبت مشاوره و معاینه با شماره 09130211313 تماس بگیرید. همچینین برای رفاه حال هم وطنان دیگر از سایر استانها امکان مشاوره انلاین را فراهم کرده اند.
